Buradasınız: Anasayfa8. Sınıf Fen KonularıSıvıların Basıncı


sivilarin-basinciKatılar gibi sıvılar da ağırlıklarından dolayı bir basınç oluşturur ve üzerine uygulanan basıncı katılardan biraz farklı da olsa iletirler. Peki, sıvı basıncı nelere bağlıdır?
Eğer su dolu bir kabın yan yüzeyine farklı derinliklerde delikler açarsanız en alttaki delikten fışkıran suyun en uzağa en üstteki delikten fışkıran suyun en yakına düştüğünü görürsünüz. Sıvıların fışkırma uzaklıkları o noktadaki basınçlar hakkında bilgi verir. En alttaki delikten suyun en uzağa fışkırması bu noktadaki basıncın üst noktalara oranla daha fazla olduğunu gösterir. Bu gözlem bize sıvılarda basıncın derinlik arttıkça arttığını gösterir.
Sıvı içindeki bir cismin üzerine üstündeki sıvı sütunun ağırlığı kadar bir kuvvet etki eder. Bu kuvvetin cismin üst yüzey alanına oranı cismin üst yüzeyine etki eden basıncı verir. Bu aslında katı basıncında anlattığımız “Kuvvet
/ Yüzey alanı” oranıyla ilişkilidir.

sivi-basinci-3Sıvılar yan yüzeylere de basınç uygulayabildiklerinden yandaki kaplar gibi su dolu iki kabın tabanındaki basıncı tabanın üstüne gelen su sütunun ağırlığı oluşturur. Kaplardaki su seviyeleri eşit olduğundan dolayı tabanlarındaki basınçlarda eşit olacaktır. Taban alanının genişliğinin sıvı basıncına bir etkisi yoktur. Bu verdiğimiz örneklere dayanarak sıvı basıncının derinliğe bağlı olduğunu ancak yüzey alanına bağlı olmadığını söyleyebiliriz.

sivilarin-basinci-2Hatırlarsanız kaldırma kuvvetini anlatırken cisme sıvı içinde etki eden kuvvetlerin bileşkesi olduğundan bahsetmiştik. Sıvı basıncı derinliklere inildikçe arttığından cismin alt yüzeyindeki basınç üst yüzeyindeki basınçtan fazla olur. Bu basınç farkından dolayı cisme yukarı yönlü bir kuvvet etki eder. Bu kuvvet kaldırma kuvveti olarak adlandırılır. Aynı genişlikte ve derinlikte özdeş iki kaba aynı yükseklikte su ve alkol doldurulur ve aynı derinlikte birer delik açılırsa suyun daha uzağa fışkırdığı alkolün daha yakına fışkırdığı gözlenir. Bu gözlem sıvı basıncının derinlikle birlikte sıvının yoğunluğuna da bağlı olduğunu gösterir.

Suyun yoğunluğu 1 g/cm3 etil alkolün yoğunluğu 0,8 g/cm3’tür. Suyun yoğunluğu daha fazla olduğundan aynı derinlikte su daha fazla basınç oluşturur.
Sıvıların basıncı;
— derinlik arttıkça artar.
— sıvının yoğunluğu arttıkça artar.

Sıvıların basıncının derinliğe ve sıvının yoğunluğuna bağlı olduğundan bahsettik. Yanılgılara imkân vermemek için nelere bağlı olmadığından da bahsedelim. Aynı derinlikte aynı sıvı ile dolu olan biri dar diğeri geniş iki kabın tabanındaki musluklar açıldığında sıvıların aynı uzaklığa kadar fışkırdığı görülür. Bu gözlem sıvı basıncının kabın genişliğine ya da sıvının miktarına bağlı olmadığını gösterir.
Seviyeleri eşit olan aynı sıvıyla dolu şekildeki kapların tabanlarındaki musluklardan fışkıran sıvılar aynı mesafeye kadar gider. Bu gözleme göre sıvı basıncı kabın şekline bağlı değildir.
Kollarının şekli farklı olan tabanından birleşik şekildeki gibi kaplara bileşik kap denir. Bileşik kaplar kolların birinden doldurmaya başlandığında sıvı seviyeleri tüm kollarda aynı seviyeye gelerek kabın içi dolar. Buna bağlı olarak bileşik kapları tek bir kap gibi düşünebiliriz. Tüm kollardaki sıvı seviyeleri eşittir ve aynı derinlikteki tüm noktaların basınçları eşittir.

İçi su dolu bir balonun çeşitli yerlerinden toplu iğneyle delikler açıp üzerine elinizle bastırdığınızda suyun tüm deliklerden aynı hızla fışkırdığını görürsünüz. Bu sıvıların basıncı her yönde eşit şiddette ilettiğini gösterir.

pascal-prensibiBir enjektörün tıpasını geriye kadar çekip içini havayla doldurduktan sonra ağzını parmağınızla kapatın ve tıpayı itmeye başlayın. Tıpanın itildiğini ve enjektör içindeki havanın sıkıştığını göreceksiniz. Aynı deneyi enjektörün içini suyla doldurarak denediğinizde enjektörün tıpasının hiç hareket etmediğini ve suyun sıkışmadığını göreceksiniz. Sıvılar sıkıştırılamadığından üzerine uygulanan basıncı her yöne aynı şekilde iletirler. Paskal Prensibi olarak da bilinen bu olay Blaise Pascal (Bleyz Paskal) tarafından şöyle ifade edilmiştir. “Kapalı bir kaptaki sıvıya uygulanan basınç bu sıvının her noktasına ve kabın iç yüzeyinin her noktasına aynen iletilir.”

Pascal Prensibine göre çalışan pek çok araç yapılmıştır. Bunlardan biri otomobil tamirhanelerinde ağır araçları kaldırmak için kullanılan hidrolik liftlerdir. Hidrolik liftte küçük silindire küçük bir kuvvet uygulayarak oluşturulan basınç sıvı içinde her yöne aynen iletilir. Büyük silindire de etki eden bu basınç büyük silindirin yüzey alanı daha büyük olduğu için burada daha büyük bir kuvvet oluşturur. Böylelikle küçük silindire küçük bir kuvvet uygulayarak büyük silindirde büyük bir kuvvet elde edilmiş olur.

berber-koltugupascal-prensibi-2

 

 

 

 

 

Ayrıca hidrolik frenler ve hidrolik direksiyonlar itfaiye merdiveninin yukarı kalkmasını sağlayan sistem, vinçler, berber koltuğu Pascal Prensibine göre çalışan araçlardır.

 

 

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile

Bilim Adamları

Ali Kuşçu

Ali Kuşçu

Ali KUŞÇU Türk-İslam dünyasının büyük astronomi ve kelam alimi olan Ali Kuşçu, XV. yüzyıl başların...

Anders Celsius

Anders Celsius

(1701-1744)Uppsala da Doğan ve çalışmalarını bu kentte gerçekleştiren İsveçli fizikçi ve astronom anders celsius 1730 da...

Archimedes ( Arşimet)

ARCHİMEDES (ARŞİMET) (M.Ö. 287-212) Grek kökenli bir aileden gelen Archimedes, Sicilya'nın Siraküz kentinde doğdu. Ba...

Buluşlar Ve İcadlar

Balonun İcadı

Sonradan çok geliştirilen kontrolü daha doğrusu belirli yönlerde güdümü mümkün olan tipleri ya...

Fotoğraf Makinasının İcadı...

Fotoğraf makinesinin tarihçesi Fotoğrafçılığın başlangıç tarihi kesin olarak bilinmemektedir....

Lazerin İcadı

Bir tüpün bir ucuna tam sırlı ve yansıtıcı bir ayna , diğer ucuna da yarı sırlı ve kısmen yansıtıcı bir ayna konur. Bu t...

Bu Nedir?

Gravimetri Nedir

GRAVİMETRİ Kimyasal analizi yapılacak maddeyi doğrudan veya güç çözünen bir bileşiği şeklinde tartma esasına day...

Abiyotik Faktör

Abiyotik faktör:Organizmanın yaşam ortamındaki toprak, su, iklim, inorganik maddeler gibi biyolojik olmayan faktörler...

Absorblama

Absorblama:Bir cismin bir başka cisim içine bütünüyle alınması veya o cismin içinde tamamen dağılması ...

Arama


Editörlerimiz

Deney Yapalım

Mıknatıs Yapalım

Mıknatıs Yapalım

Mıknatıs Yapalım Bu deneyin amacı sürtme yoluyla bir yapay...

Isınan Hava Yükselir

Isınan Hava Yükselir

Isınan hava yükselir Bu deneyin amacı ısınan havanın özküt...

Buz Suyu Taşırırmı

Buz Suyu Taşırırmı

Buz Suyu Tasırırmı Bu deneyde bardak içerisinde bir buz erittiğimizde bardaktan su taşıp...

Soğan Zarı Hücresinin İncelenm...

Soğan Zarı Hücresinin İncelenmesi

Soğan Zarı Hücresinin İncelenmesi Bu deneyin amacı bitki h...

Bükülen Kalem Deneyi

Bükülen Kalem Deneyi

Bükülen Kalem Deneyi Bu Deney Işığın farklı ortamlarda kırılması...