Anasayfa / 9. Sınıf Fizik Konuları / Plazmalar ve Özellikleri

Plazmalar ve Özellikleri

PLAZMALAR

 Maddenin çok bilinen katı, sıvı ve gaz hali dışında dördüncü olarak plazma hali de vardır. Katılar ısıtılınca moleküllerinin hızları artmaya ve birbirlerinden uzaklaşmaya başlarlar. Yeterli enerjiyi kazanan moleküller arasındaki çekim azalınca katı sıvıya dönüşür. Enerji kazanmaya devam eden moleküller serbestçe hareket etmeye başlar. Bu ise maddenin gaz halidir. Isıtılarak enerji almaya devam eden madde moleküllerinin elektronları da molekülü terk etmeye başlar. Bu durumda madde iyonlaşmış moleküllerden ve elektronlardan meydana gelir. İşte maddenin bu haline PLAZMA denir.

 gunes

  Plazma halindeki bir maddenin gazlardan en önemli farkı, gazlar kötü elektrik iletkenleri iken plazmalar elektriği çok iyi iletirler. Bu haliyle plazma iyonlaşmış gaz olarak da tanımlanabilir. Maddenin plazma haline çevremizde çok az rastlamamıza rağmen evrenin %96 sı plazmadır. Tüm yıldızlar ve Güneş plazma halindeki maddelerden oluşur.

 Elektron kaybeden bir molekül pozitif yüklü iyon olur. Plazma halindeki maddede iyonlaşmış moleküller ve bu iyonlaşmaya neden olan elektronlar vardır. Elektronların kendileri elektrik yüklüdür ve molekülleri iyonizedir. Ancak iyonlaşmaya neden olan elektronların ve iyonlaşmış moleküllerin bir arada olması nedeniyle plazma halindeki bir madde nötr haldedir.

Çok yüksek sıcaklıktaki plazmalara sıcak plazma denir. Güneş ve yıldızlardaki plazmalar sıcak plazmadır. Ancak düşük sıcaklıklarda da plazma örnekleri günlük yaşantımıza girmeye başladı. Günümüzde kullanımı tavsiye edilen floresan ampuller plazmalara örnektir. Sıcaklıkları çok yüksek olmayan bu tür plazmalar da soğuk plazma olarak adlandırılır. Tüp şeklindeki floresan ampul içinde argon ve cıva vardır. Tüpün iki ucuna yüksek voltaj uygulandığında tüp içinde elektron akışı gerçekleşir. Bu elektronlar bazı atomları iyonlaştırarak plazmayı meydana getirir. Oluşan plazma kanalı elektron akışını kolaylaştırır. Elektronlar cıva atomlarını uyarır ve uyarılan cıva atomları gözle görülmeyen ışınlar yayar. Tüpün iç kısmı fosfor tabakası ile kaplıdır. Gözle görülmeyen bu ışınlar fosfor tabakasına çarptığında gözle görülebilen beyaz ışın yayar.

 

  Özellikle reklam tabelalarında kullanılan diğer bir gazda neon gazıdır. Neon afiş de denilen bu ışıklı tabelalarda neon gazı kullanılır. Tüp içindeki neon gazı elektron bombardımanına maruz kaldığında kırmızı ışık yayar.

 tabela

  Elektron bombardımanı ile iyonize olan neon gazı soğuk plazmaya örnektir. Farklı maddelerin gazları aynı şekilde elektron bombardımana maruz bırakılarak iyonize edilir. Farklı maddelerin gazları bu durumda farklı renklerde ışık yayar. Örneğin argon mavi, helyum pembe, sodyum ise sarı ışık yayar. Sodyum buharı ile üretilen lambalar sokak aydınlatmasında kullanılır.

 auralar

  Yeryüzünden yaklaşık 80 km yükseklikteki iyonosfer katmanı da plazmaya örnektir. İyonosfer iyon haldeki gazlardan oluşur.

Aurora Australis ( güney ışıkları ) ve Aurora Borealis ( kuzey ışıkları ) gökyüzündeki ışık olaylarıdır. Soğuk plazmaya örnek olan bu ışık olayı atmosferin yukarılarında gerçekleşir. Soğuk plazma bu seviyede Dünya'mızı sarar. Uzaydan gelen elektron ve radyasyon Dünya'nın manyetik alan kuşaklarına kapılır ve kutuplara doğru hareket ederi Bu hareketleri sırasında Dünya'nın etrafındaki plazma kuşağına çarpan elektron ve radyasyon ışık saçılmalarına neden olur. Auroralar bu şekilde meydana gelir. Kutup ışıkları genellikle yeşil renk görülür.

 

Popülerliği artan plazma ile ilgili diğer bir konu da plazma televizyonlardır. Plazma televizyonların ekranları ince plazma hücresinden meydana gelir. Her hücre üç alt hücrenin birleşiminden oluşur. Bu alt hücreler biri mavi, diğeri yeşil ve öteki kırmızı ışık yarar. Elektronlar ile hücrelerdeki gazlar çok kısa sürelerde elektrik ile yüklenerek ışık yaymaları sağlanır. Küçük hücrelerden yayılan ışınlar ekranda bir görüntü oluşturur.


mum-alevi

Alev bir plazma hali olduğundan elektriği iletir. Bu özelliği ile gaz emniyetli sobalar yapılmıştır. Bu sobalar yanarken alevin içerisinden elektrik akımı geçirilir. Bu elektrik akımı sobanın gaz pompasını çalıştırır. Alev herhangi bir sebeple sönerse akım geçmez ve gaz otomatik olarak kesilmiş olur.

Plazmaların Özellikleri

– Yüksek sıcaklıkta ve yüksek basınçta gazların iyonlaşması ile oluşurlar.

-Ortamda serbest halde dolaşan elektronlar ve iyonlaşmış haldeki madde birlikte bulunduğundan Nötr dürler.

– Serbest dolaşan Elektronlardan dolayı elektriği çok iyi iletirler

– Elektrik ve Manyetik alandan etkilenirler

-Plazmalar ısıyı iyi iletirler

Plazma Örnekleri

  • Güneş ve diğer yıldızlar
  • Atmosfer
  • Yıldırım ve şimşek
  • Mum alevi
  • Neon Lamba
  • Floresan Lamba
  • Plazma tv
  • Lav
  • Kuzey kutup ışıkları (aurora)

Plazma Çeşitleri

Sıcak Plazmalar: Yüksek sıcaklıklarda gazların iyonlaşması ile elde edilen plazmalardır.  Güneş, yıldızlar, yıldırım

Soğuk Plazmalar: Düşük sıcaklıkta maddenin iyonlaştırılması ile elde edilen plazmalardır. Floresan lamba, Neon Lamba, Plazma Tv, Aurora

Doğal Plazmalar: Doğada kendiliğinden var olan plazmalardır. Güneş, kutup ışıkları, Aurora, şimşek, yıldırım, Lav

Yapay Plazmalar: Neon Lamba, Floresan lamba, plazma tv,

plazma

auralar

Hakkında Gencay Han

Gencay Han
1978 Kaman/Kırşehir doğumluyum. 2001 yılında Selçuk Üniversitesi fizik öğretmenliğinden mezun oldum. 2002 yılından itibaren Erzurum ve İstanbul’da olmak üzere farklı ilköğretim ve liselerde çalıştım. Şuan Zeytinburnu Anadolu lisesinde Fizik Öğretmeni olarak çalışmaktayım. 2008 yılından itibaren bu site üzerinde çalışıyorum. Amacımız aranılan bilgide farklı kaynak oluşturmak ve paylaşmak. 4 yılda belli bir seviyeye gelen sitemize sizinde yardımlarınızı beklerim.

Sonraki Konu

Hareket Konum ve Yer değiştirme

Fizikte bir cismin veya noktanın referans noktasına olan yönlü uzaklığına Konum denir. Konum X harfi ile gösterilir. Birimi metredir. Konum belirtmek için o halde bir başlangıç noktası olmalı

6 Yorum

  1. Üstte sıcak soğuk plazmayı farklı yazmışsınız ( o yanlış yüksek sıcaklık falan)

    altta oluş şekline göre yazmışsınız o doğru 

    birde yüksek sıcaklık diye başlamakta bence doğru değil iyonlaştırma yollarının hepsini yazsaydınız daha güzel olurdu bence tabi

  2. Bilgiler için teşekkür ederim.

  3. Muhammet Enes ÇETİN

    resinler gözükmüyor lütfen düzeltin

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

CAPTCHA

*