Kılcallık Olayı

KILCALLIK
 
kılcallıkBir sıvı içine batırılan ince borudan sıvıların yükseldiği veya tam tersi olarak sıvı seviyesinin azaldığı görülür. Bu olayda kohezyon ve adezyon kuvvetlerinin etkisiyle gerçekleşir. Örneğin cam ile su arasındaki adezyon kuvveti, suyun kohezyon kuvvetinden büyüktür. Bu nedenle yeteri kadar ince bir cam boru su içine batırıldığında cam boru içindeki su seviyesi yükselir metrelerce yükseklikteki ağaçların en üst dallarının ucundaki yapraklara suyun ulaşması bu şekilde gerçekleşir.
 
Cam ile sıvı arasındaki adezyon kuvveti, sıvın kohezyon kuvvetinde küçüktür. Bir cam boru sıvı içine batırıldığında ise boru içindeki cıva seviyesi azalır.
 
Sıvıların bu şekilde ince borular içinde yükselmesi ya da alçalması olayına kılcallık denir.
 

bitkilerde-kilcallik-olayi
Bitkilerde suyun taşınması kılcallık olayı gerçekeşir

Silindirik bir boruda bir sıvının ne kadar yükseleceği ya da alçalacağı sıvının yüzey gerilim kat sayısı ile doğru orantılı: sıvının yoğunluğu, yerçekimi ivmesi ve borunun yarıçapı ile ters orantılıdır. Bir kağıt parçasını bir kesme şekerin ya da pamuklu bir kumaş parçasının bir ucu su içerisine batırıldığında suyun bu ortamlarda yükseleceği görülür. Kağıt peçetelerde de aynı durum gözlenebilir bu durum kılcallık etkisi sonucu gerçekleşir.

 
Bir cam kaba konulan suyun kohezyonu kabın uyguladığı adezyon dan küçük kalır. Böylece su cama yapışır ve camı ıslatır ince bir boru içerisindeki su ise boru çeperleri tarafında çekilerek adezyon un sıvı ağırlığı ile dengelendiği noktaya kadar yükselir. Bu olaya kapilarite (kılcallık) tesirsi denir. Bu kılcallık kanunu sayesinde topraktan emilen su ağaçların çok ince taşıma borularında kökten en yüksekteki yaprağa kadar yükselir.
 
 

kilcallik-kuvveti
Boruların kalınlığı arttıkca su seviyesi azalır

Günlük hayatımızda kullandığımız birçok madde civa tarafından ıslatılmazken su tarafından ıslatılır. Eğer suyun kohezyonu civa gibi yüksek olsaydı vücudumuzu ve elbiselerimizi ıslatmazdı: böylece sudan istifademiz imkansız olurdu. Teknolojik uygulamalarda çeşitli katkı maddeleri ile sıvın veya katının özelliklerini değiştirerek kohezyon ve adezyon kuvvelerinin büyüklüğünü değiştirmemiz mümkündür.

 
[reklam1]

Eski dönemlerde yaygın olarak kullanılan gaz lambalarında kılcallık

Etkisi görülür. Gaz lambası, yakıtı gaz yağı olan bir aydınlatma aracıdır. Lambanın alt kısmında gaz yağının bulunduğu bir hazne vardır. Genellikle pamuktan veya lifli bir malzemeden yapılan fitilin bir ucu gaz yağının içindedir. Diğer ucu ise yanmanın gerçekleşeceği üst kısımdadır. Baca görevi gören cam muhafaza ise aynı zamanda tutuşturulan fitil ucunun kolayca sönmesini engeller. Gaz fitilin yapısındaki kılcal kanallardan kılcallık etkisi ile yükselerek fitilin ucuna ulaşır. Burada yakılan gaz etrafa ışık verir.
 
ispirto-ocagiMum yanarken, alevden çıkan ısı, fiilin dibindeki katı mumu sıvılaştırır. Bu eriyik, kılcal hareket sonucu fitilden yukarı doğru çıkar sonrada ısı nedeniyle buharlaşır. Bu mumun fitili pamuk ipliği olmak zorundadır. Mum buharının yanmasıyla da alev oluşur. Bu böyle bir döngü halında mum bitene kadar devam eder.
 
Laboratuarımızda kullandığımız ispirto ocakları da kılcallık etkisiyle iş gören bir araçtır. Pamuk ipliklerinden yapılmış fitilde kılcallık etkisi ile ispirto yükselir. Ucu tutuşturulan fitilde ispirto yanmaya başlar ve ısı verilir.
 

 

  

 

Yorum Yaz

Mail adresin yayınlanmayacak.
Gerekli alanları işaretleyin*


*