Anasayfa / 9. Sınıf Fizik Konuları / Hareket Konum ve Yer değiştirme

Hareket Konum ve Yer değiştirme

HAREKET

Hareket konusunu iyi anlamak için hareket konusundaki kavramları iyi öğrenmek gerekiyor. Burda öğreneceğimiz büyüklüklerin bazıları günlük hayatda kullandıklarımızdan biraz farklılık gösterebilir.

Konum

Konum bulunduğumuz yer olarak aklımıza gelmektedir. Ancak bulunduğumuz yeri tarif etmek veya konumu belirtmek için fizikte bir takım şartları sağlaması gerekir. Bir arkadaşımıza sınıfta ki konumumuzu, yada okulumuzun yerini, yada evimizi tarif ederken nasıl bir yol izleriz. Örneğin sınıfımızda oturduğumuz sıranın yerini tarif ederken öğretmen masasına veya pencere kenarına veya kapı tarafında diye başlarız. Bunun nedeni konumumuzu belirtmek için bir başlangıç noktası ( referans noktası) belirleriz ve bu seçtiğimiz noktaya göre oturduğumuz sırayı tarif edebiliriz. "oturduğum sıra öğretmen masası tarafındaki sıranın 3. oturuyorum" gibi. Yada "Kapıdan girişteki sıranın 4. sünde oturuyorum." Okulumuzun yerini bir arkadaşımıza tarif ederken nasıl tarif ederiz. Bu seferde onun bildiği bir konumdan başlayabiliriz. Bu bir alış-veriş merkezi, bir cami, yada hastane gibi herkesin bildiği bir yer olabilir. Sonrasında okulumuzun konumunu belirtirken bu seçtiğimiz noktaya göre 500m doğusunda gibi ifade edbiliriz. 

İnsanlar dünya üzerindeki bir noktayı daha rahat bulabilmek için dünya üzerinde çizilmiş olduğu varsayılan çizgiler vardır. Bunlara enlem ve boylam denir. Bu çizili olduğu varsayılan çizgilere başlangıç noktaları belirlemişler. Başlangıç enlemi Ekvator dur. Başlangıç boylamı ise Londranın Greenwich şehrinden geçtiği varsayılmaktadır.

Bu çizilen çizgilere göre ülkelerin tam olarak yeri ifade edilebilir. Türkiye'nin matematiki konumu 36-42 kuzey enlemleri ile 26-45 doğu boylamları arasında yer alır.

Fizikte bir cismin veya noktanın referans noktasına olan yönlü uzaklığına Konum denir. Konum X harfi ile gösterilir. Birimi metredir. Konum belirtmek için o halde bir başlangıç noktası olmalı, yön ve uzaklık belirtilmelidir. Konum belirtirken yö kullandığımız için konum yönlü yani vektörel bir büyüklüktür.Yukarıda ki şekilde okulun konumu ev başlangıç noktası seçildiğinde, Okul eve göre 100m güneydedir. Parkın eve göre konumu 200m doğu, Kütüphanenin okula göre konumu 250m kuzeydir.

Konum Vektörü

Konum vektörel bir büyüklük olduğundan konum vektörünü çizmemiz gerekir. Konum vektörü çizilirken referans noktasından başlayarak cismin olduğu noktaya bir doğru çizilir. Bu doğrunun yönü başlangıç noktasından cismin bulunduğu noktaya doğrudur.

Yukarıdaki şekilde A noktasının konum vektörü çizilmiştir.

Doğru Üzerinde Konum Gösterme

Hareket konusunda doğrusal hareket denildiğinde bir doğru üzerinde hareket anlaşılır. Bu durumda bir cismin konumu belirtilirken 4 ana yön kullanılmadan konum (+) ve (-) işareleri kullanılarak yön belirtilir. Genelde doğru üzerinde sağa doğru (+) işareti ile, sola doğru (-) işareti ile gösterilir. Sayı doğrusu üzerinde konum belirtirken de bu işaretleri kullanabiliriz. Sayı doğrusu üzerinde 0 (sıfır) nıktası başlangıç noktası olarak belirlenmiştir.

Yukarıdaki şekilde K noktasının konumu XK= -20, L noktasının konumu XL= -10 ve N noktasının konumu XN= 50 dir. Şekilde N noktasının konum vektörü  çizilmiştir.

Yukarıdaki şekle göre L nin K ya göre konumu -100, K nın Lye göre konumu 100 dür.

NOT: Konum seçilen referans noktasına göre farklılık göstermektedir. Bu nedenle Konum göreceli bir büyüklüktür.

Yer Değiştirme

Bir cismin konumundaki değişime yer değiştirme denir. Cismin ilk konumu ile son konumu arasında farklılık varsa yerdeğiştirme vardır. İlk konum ile son konum arasında fark yoksa yer değiştirme yoktur.Değişimler Δ (delta) işareti ile gösterilir. Bu nedenle yerdeğiştirmenin sembolü ΔX ile gösterilir. Değişimler daima son durumdan ilk durum çıkartılarak bulunur. Bu nedenle yer değiştirmenin formülü ΔX=Xson-Xilk şeklindedir.

Yer değiştirme vektörel bir büyüklüktür. Buradaki çıkarma işlemi de vektörel çıkarma işlemiyle yapılmalıdır. Yer değiştirme vektörü çizilirken ilk konumdan son konuma bir doğru çizilir.

Yukarıdaki şekilde cisim K noktasından L noktasına geldiğinde yer değiştirmesi ΔX vektörü ile gösterilmiştir.

Sayı doğrusu üzerinde yerdeğiştirme bulma

Yukarıdaki şekilde A cismi K noktasından N noktasına geldiğinde yer değiştirmesi +70 veya 70 dir. B cisminin yer değiştirmesi -40 tır. Buradaki (+) ve (-) işaretlerin yön göstermek için kullanıldığını unutmayalım.

Yukarıdaki şekillerde cisimlerin yerdeğiştirme vektörlerinin çizimi gösterilmiştir. Bu çizilen vektörlerin büyüklüklükleri matematiksel hesaplamalar ile bulunduğunda yerdeğiştirmenin büyüklüğü bulunmuş olur.

Alınan Yol

Bir hareketlinin hareket süresince izldeği yolun uzunluğuna alınan yol denir.alınan yol skaler bir büyüklüktür.

Alınan yol herhangi bir sembolle gösterimemektedir. Ancak üzerinde vektör olmayan X harfi ile gösteren bazı kaynaklarda bulunmaktadır.

Bir cisim bir doğru üzerinde bir yöne doğru hareket ettiğinde Alınan yol ile yerdeğiştirmesi eşit olur.

Dikkat: Hız ve Sürat hesaplamalarında yerdeğitirme ve alınan yol karıştırılmaktadır. hız hesaplanırken yerdeğiştirme, Sürat hesaplanırken alınan yl kullanılır.

Sonraki Konu

Termometreler ve Çeşitleri

Termometre maddeinin sıcaklıkla genleşme özelliğinden fayadalanılarak yapılmış sıcaklığı ölçmeye yarayan aletlere termometre denir. Termometreler birimlerine göre, yapıldığı maddenin haline

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*