Anasayfa / 9. Sınıf Biyoloji Konuları / Canlıların Temel Bileşeni Karbonhidratlar

Canlıların Temel Bileşeni Karbonhidratlar

 B.ORGANİK BİLEŞİKLER    

Yapılarında C,H ve O elementlerini bir arada bulunduran bileşiklerdir.

KARBONHİDRATLAR, YAĞLAR, PROTEİNLER, NÜKLEİK ASİTLER, VİTAMİNLER, ENZİMLER, ATP

karbonhidrat

 

1.KARBONHİDRATLAR

*Genel formülleri CnH2nOn ‘dir.

*Canlıların birinci sırada kullandığı enerji kaynağıdır.

*Yapısal maddedir.Bitkilerde çeperin yapısına,bütün canlı hücrelerde de zarın yapısına katılarak görev yapar.Bitkisel hücrelerde selüloz hücre duvarını oluşturur.

*ATP, RNA, DNA yapılarında bulunur.Nükleik asitlerin yapısına riboz ve deoksiriboz molekülü olarak katılırlar.Riboz RNA ve ATP ‘nin, deoksiriboz ise DNA’nın yapısına katılır.

*Yapı taşları birbirlerine glikozit bağı ile bağlanırlar.

*Yapı taşı genellikle glukoz molekülüdür.

*Kas ve karaciğerde glikojen olarak depolanır.

*Glukoz+Benedict ile veya Fehling I-II çözeltisi ile kırmızı renk vererek ayırt edilir.

 karbonhidrat2

Karbonhidratlar 3 çeşittir;

1.MONOSAKKARİTLER (TEK ŞEKERLİLER)

*Basit şekerler olarak bilinirler.

*Genel formülü CnH2nOn’dir.n sayısı 3 ile 8 arasında değişir.

*Su ile daha küçük birimlere ayrıştırılamazlar.

*Sindirime uğramadan direkt kana geçerler.

*Suda çözünürler.

 

İçerdikleri C sayısına göre;

a.3C’lu Şekerler: Triozlar = Kapalı formülü C3H6O3 ‘tür.Örnek:Gliseraldehit

b.5C’lu Şekerler: Pentozlar = DNA’nın yapısında bunan deoksiriboz ve RNA ‘nın yapısında bulunan riboz 5C’lu şekerlerdir.Aralarındaki tek fark deoksiribozda bir oksijen atomunun eksik olmasıdır.

                 Riboz : C5H10O5                                                    Deoksiriboz : C5H10O4

c.6C’lu Şekerler: Glukoz , Galaktoz , Fruktoz 6C’lu şekerlerdir.Hepsi aynı sayıda C, H, O atomu içerirler.Kimyasal bağlanışlarının farklı olmasıyla birbirlerinden ayrılırlar.Bu yüzden birbirlerinin izomerleridir.

Glukoz = Üzüm şekeri                 Galaktoz = Süt şekeri                       Fruktoz = Meyve şekeri

 

2.DİSAKKARİTLER(ÇİFT ŞEKERLİLER)

*İki monosakkaritin dehidrasyon senteziyle birleşmesinden meydana gelirler.(Not: Küçük moleküllü maddelerin su vererek birbirine bağlanmasına dehidrasyon sentezi denir.)

Monosakkarit + Monosakkarit = Disakkarit + Su

Glikoz + Glikoz = Maltoz (Meyve şekeri) + H2O

Glikoz + Fruktoz = Sakkaroz(Çay şekeri) + H2O

Glikoz + Galaktoz = Laktoz (Sür şekeri) + H2O

*Maltoz ve sakaroz bitkilerden,laktoz da hayvanlardan ve insanlardan sağlanır.

*Disakkaritler monosakkaritlere göre daha az tatlıdırlar.

*Kristal halde bulunurlar.

*İnsan ve hayvanların dışarıdan aldıkları disakkaritler ,sindirim ile yapı taşlarına ayrılarak kullanılır.

 

 

3.POLİSAKKARİTLER (ÇOK ŞEKERLİLER)

*Çok sayıda glikozun dehidrasyon sentezi ile birleşmesinden meydana gelir.

Glikoz +Glikoz +Glikoz +……………….+ Glikoz = Nişasta

Glikoz +Glikoz +Glikoz +……………….+ Glikoz = Selüloz + (n-1) H2O

Glikoz +Glikoz +Glikoz +……………….+ Glikoz = Glikojen

*Burada son ürünlerin farklı olmasının nedeni,glikozların bağlanma biçimleri ve oluşan zincir yapısındaki farklılıklardır.

*Polisakkaritlere dönüşen glukozun fazlası bitki, hayvan ve insan hücrelerinde yağa dönüşür.

*Polisakkaritler bitkilerde ve hayvanlarda depo edilir.

*Glukoz ve diğer basit şekerler depo edilemezler.Çünkü bunlar kolay çözündükleri için hücre dışına çıkabilirler.Daha büyük moleküllü ve daha az çözünen polisakkaritler ise hücre zarından dışarı çıkamaz.Hücre dışına çıkamadıkları için depo edilirler ve osmotik basıncının ayarlanmasında görev alırlar.

Nisasta-molekuluNİŞASTA:*Bitkilerde glikozun depo şeklidir.

*Düz zincirlidir.

*Suda az çözünür.

*İyot ile maviye boyanır.

*Nişasta lökoplastlarda depo edilir.Yumru ve tohumlarda ise daha çok depolanır.

*Tahıllarda ve patateste bol bulunur.

glikojenGLİKOJEN:

*Hayvanlarda glikozun depo şeklidir.

*Suda çözünür.

*İyot ile kahverengi-kırmızıya boyanır.

*En fazla kas ve karaciğerde bulunur.

*Karaciğerde depo edilen glikojen,ihtiyaç duyulduğunda glukoza dönüşerek kana geçer.Kas hücrelerinde depo edilen glikojen ise sadece kasa kasılmasında enerji sağlamak için glukoza çevrilir.

selulozSELÜLOZ:

*Bitkilerde yapı maddesidir.

*Hücre çeperinin yapısına katılır.

*Suda çözünmez.

*İnsanlarda ve diğer hayvanlarda sindirim sisteminde selülozu sindirecek enzimler üretilmediği için selüloz sindirilemeden atılır.

*Otçul hayvanlar bakterilerin ürettikleri enzimlerle selülozu sindirip kullanırlar.

Sonraki Konu

Hücrenin Keşfi

     Antony van Leeuwenhoek ve arkadaşlarının 17.yy’da gerçekleştirdiği mercek üretimi yeni keşiflerin yolunu hızla …

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.