Anasayfa / 8. Sınıf Fen Konuları / DNA ve Genetik Kod

DNA ve Genetik Kod

DNA VE GENETİK KOD

BU KONUDA BİLMENİZ GEREKENLER

– Nükleotid, gen, DNA ve kromozom kavramlarını açıklar ve bu kavramlar arasında ilişki kurar.

– DNA’nın yapısını model üzerinde gösterir ve DNA’nın kendini nasıl eşlediğini ifade eder.

Genetik özelliklerimiz hücrelerimizdeki çekirdeğin içinde bulunan kromozomlarda taşınır. Kromozomlar DNA ve özel proteinlerin birleşmesiyle oluşur.

fenodevi-dna-genetik-kod-kromozom

DNA’nın özel bir proteinle birleşerek oluşturduğu yapıya kromozom denir.

Aşağıdaki tabloda bazı canlıların kromozom sayıları verilmiştir.

fenodevi-dna-genetik-kod-kromozom-sayilari

Tablo incelendiğinde şu sonuçlara ulaşılır;

  • Canlı türlerinin çoğunun kromozom sayıları birbirilerinden farklıdır.
  • Bir türün bütün bireylerindeki kromozom sayıları aynıdır.
  • Canlının vücut büyüklüğünün veya gelişmişliğinin canlıdaki kromozom sayısıyla hiçbir ilişkisi yoktur.
  • Farklı türdeki canlıların kromozom sayıları aynı olabilir fakat bu canlıların aynı özelliklere sahip olduğu anlamına gelmez.

NOT

DNA, hücrenin yönetici molekülüdür ve beslenme, solunum, üreme gibi canlılık faaliyetlerini yönetir.

DNA`nın yapısında kalıtsal özelliklerimize etki eden yapılar bulunur. Bu yapılar genlerdir. Kalıtsal bilgiler genler tarafından taşınır.

fenodevi-dna-genetik-kod-dna

Bilim insanları James Watson ve Francis Crick  birlikte çalışarak DNA’nın yapısını temsil eden modeli hazırlamışlardır.

fenodevi-dna-genetik-kod-dna-modeli

fenodevi-dna-genetik-kod-james-watson-francis-crickNükleotidler DNA`nın temel yapı birimleridir. 

Bir nükleotidin yapısında aşağıdaki gibi fosfat, seker ve organik baz bulunur. 

fenodevi-dna-genetik-kod-nukleotitfenodevi-dna-genetik-kod-nukleotidin-yapisi

Organik bazlar adenin (A), timin (T), sitozin (C) ve guanin (G)`dir.

Nükleotidler hangi organik bazı içeriyorlarsa o bazın ismiyle adlandırılırlar. Örneğin adenin bazını içeren nükleotit "adenin nükleotit", guanin bazını içeren nükleotit "guanin nükleotit" olarak adlandırılır.

 

Bir nükleotidde hangi organik baz varsa nükleotit onun adını alır

fenodevi-dna-genetik-kod-nukleotidin-adlandirilmasi

DNA`da, nükleotidler bir iplik oluşturacak şekilde bir araya gelirler.

 Bu iplikte her zaman;

Adeninin karşısına timin, (AT) gelir ve aralarında ikili hidrojen bağı bulunur. ( AT’ta 2 kulak)

Sitozinin karsısına guanin (GS) gelir ve aralarında üçlü hidrojen bağı bulunur. (GS formasında 3 yıldız)

Bu hidrojen bağları ile bağlanmış yapıya  ikili sarmal olarak adlandırılır. Bu iki zincirin birleşmesi ile DNA oluşur.

DNA, iki iplikten veya zincirden oluşur. Üstteki şekilde görüldüğü gibi birbirinin etrafında dolanan bu iplikler, DNA`nın  bükülmüş bir merdiven gibi görünmesine sebep olur.

fenodevi-dna-genetik-kod-dna-yapisi

Çevremize baktığımızda canlıların birbirlerinden ve diğer canlı türlerinden farklı olduğunu görüyoruz. Bir insanın, tırtılın, domatesin, hidranın; kısacası bütün canlıların her birinin hücrelerindeki yönetici molekül DNA`dır.

fenodevi-dna-genetik-kod-kavramlar

Kavramların büyükten küçüğe (karmaşıktan basite) şematize edilmiş hali

NOT

Kromozom DNA Gen Nükleotit arasında KoDuGeN şeklinde kodlama yapılabilir. Karmaşıktan – basite (Büyükten küçüğe)

NOT

Canlıların DNA’larındaki nükleotidlerin dizilişlerinin ve sayılarının farklı olması canlıların farklı özelliklere sahip olmasını sağlar.

DNA’nın Kendini Eşlemesi

Hücre bölünmesi öncesinde hücredeki DNA molekülü miktarı iki katına çıkar. Bu olaya DNA`nın kendisini eşlemesi adi verilir.

fenodevi-dna-genetik-kod-dna-kendini-eslemesi

DNA kendini eşlerken;

*DNA`nın iki ipliği bir enzim yardımı ile birbirinden ayrılır. Aralardaki hidrojen bağları kopar.

*Daha sonra sitoplazmada serbest halde bulunan nükleotidler çekirdeğin içerisine girer ve DNA`nın açılan kısmındaki nükleotidlerle eşleşir.

*Bu eşleşme sırasında, adenin nükleotidin karsısına timin nükleotit; sitozin nükleotidin karsısına da guanin nükleotit gelir.

*Sonuçta başlangıçtaki DNA molekülünün aynisi olan bir DNA molekülü daha oluşur.

DNA, hücre bölünmesi sırasında kendini eşleyerek yapısında bulunan bilgilerin yeni oluşacak yavru hücrelere geçmesini sağlar. Bütün canlılarda DNA molekülü adenin, timin, sitozin ve guanin bazlarından oluşmasına rağmen nükleotidlerin sayısında ve dizilisindeki farklılıklar canlıların birbirinden farklı olmasını sağlar.

Sonraki Konu

Fotosentez ve Solunum

Fotosentez ve solunum nedir? Fotosentezin özellikleri, Fotosentez ve solunum yapan canlılar nelerdir. Oksijenli ve oksijensiz solunumun özellikleri Mantar

Bir yorum

  1. emeğinize sağlık.. güzel olmuş.

     

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*