Buradasınız: Anasayfa10. Sınıf Kimya KonularıAtom/İyon Yarıçapı

Atom/İyon Yarıçapı

Kullanıcı Oyu:  / 4
En KötüEn İyi 

 

Atom Yarıçapı

Atomun çekirdeği ile çekirdeğe en uzak mesafedeki elektronun arasındaki uzaklığa atom yarıçapı denir. Atom yarıçapları, elementin ya da elementin oluşturduğu bileşiklerin kristallerinde X- ışını kırınımı yöntemi ile ölçülebilir. Bu çalışmalar sonucunda elementin türüne ve atomların dizilişine göre farklı yarıçap kavramları geliştirilmiştir.

Metalik Yarıçap: Bir metal kristalinde komşu iki metal atomunun çekirdekleri arasındaki uzaklığın yarısına metalik yarıçap denir. 

Kovalent Yarıçap: Molekül yapıdaki elementlerde ( N2, O2, F2, Cl2, …) iki atomun çekirdekleri arasındaki uzaklığın yarısına kovalent yarıçap denir.

Van der Waals Yarıçapı: Aynı tür iki atom arasında bağ olmaksızın birbirlerine en yakın oldukları anda çekirdekleri arasındaki uzaklığın  yarısına Van der Waals yarıçapı denir.

Önemli Not:

                        PERİYODİK SİSTEMDE;

            Bir periyotta soldan sağa doğru gidildikçe elementlerin atom yarıçapları azalır.

Neden? : Bir periyotta soldan sağa doğru gidildikçe atomların çekirdek yükü ve elektron sayısı artar. Çekirdek yükü arttıkça çekirdeğin en dış enerji seviyesindeki elektronlara uyguladığı çekim kuvveti artar. Bu nedenle aynı periyotta soldan sağa doğru gidildikçe atom yarıçapı azalır.

            Bir grupta yukarıdan aşağıya gidildikçe elementlerin atom yarıçapları artar.

Neden? :bir grupta yukarıdan aşağı doğru inildikçe çekirdek yükü ve elektron sayısı artar. Ancak grupta aşağıya doğru inildikçe enerji düzeyi sayısı artar. Örneğin bir soğanda ya da lahanada yaprak sayısı arttıkça hacmi de artıyorsa, aynı durum atom içinde geçerlidir. Enerji düzeyleri yaprak olarak düşünülürse periyodik sistemde aynı grup içinde aşağı inildikçe bu düzeylerin sayıları artar. Böylece atomun hacmi dolayısıyla da atomun yarıçapı artar.

 

 

İyon Yarıçapı

Nötr bir atom elektron verir ya da alırsa iyon oluşur. Elektron alma sonucu oluşan eksi yüklü iyona anyon, elektron verme sonucu artı yüklü iyona katyon denir.

Bir atomdan bir anyon oluşuyorsa yarıçap artar. Çünkü atom elektron aldığında, çekirdek yükü aynı kaldığı halde yeni gelen elektron veya elektronların itme kuvveti nedeniyle elektron bulutunun hacmi genişler. Örneğin;

F elementinin yarıçapı 64 pm iken F- anyonunun yarıçapı 136 pm

Cl elementinin yarıçapı 99 pm iken Cl- anyonunun yarıçapı 181 pm

Bir atomdan bir katyon oluştuğunda ise yarıçap azalır. Çünkü atom elektron verdiğinde, çekirdek yükü aynı kalırken verilen elektron yüzünden itme kuvveti azalır ve elektron bulutu büzüşür. Örneğin;

Na elementinin yarıçapı 190 pm iken Na+ katyonunun yarıçapı 95 pm

Mg elementinin yarıçapı 160 pm iken Mg2+ katyonunun yarıçapı 65 pm

 

Önemli Not: İzoelektronik iyonlarda çekirdek yükü daha fazla olan iyonun yarıçapı daha küçüktür. Örneğin;

8O2-, 9F-, 11Na+ iyonlarına baktığımızda hepsinin elektron sayısının 10 olduğunu görürüz. Bu iyonların elektron sayıları ve elektron dizilişleri birbirleri ile aynıdır. Yani bu iyonlar izoelektronik iyonlardır. Bunların yarıçapları karşılaştırıldığında çekirdek yükü fazla olan iyonun yarıçapı daha küçük olduğundan;

r(Na+) < r(F-) < r(O2-)

Benzer Konular

 

 

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile

Arama


Editörlerimiz

Deney Yapalım

Mıknatıs Yapalım

Mıknatıs Yapalım

Mıknatıs Yapalım Bu deneyin amacı sürtme yoluyla bir yapay...

Isınan Hava Yükselir

Isınan Hava Yükselir

Isınan hava yükselir Bu deneyin amacı ısınan havanın özküt...

Buz Suyu Taşırırmı

Buz Suyu Taşırırmı

Buz Suyu Tasırırmı Bu deneyde bardak içerisinde bir buz erittiğimizde bardaktan su taşıp...

Bükülen Kalem Deneyi

Bükülen Kalem Deneyi

Bükülen Kalem Deneyi Bu Deney Işığın farklı ortamlarda kırılması...

Soğan Zarı Hücresinin İncelenm...

Soğan Zarı Hücresinin İncelenmesi

Soğan Zarı Hücresinin İncelenmesi Bu deneyin amacı bitki h...